Bedrijven – familiebedrijven in het bijzonder – zijn in toenemende mate onvoldoende voorbereid op een overdracht. In onze dagelijkse praktijk zien wij steeds vaker dat ondernemers er moeilijk in slagen de gewenste overdracht van hun bedrijf tijdig en planmatig te realiseren.

Familiebedrijven leveren een belangrijke bijdrage aan de economische groei van een regio. De identiteit van het bedrijf is vaak sterk gekoppeld aan de identiteit van de familie, waardoor deze bedrijven gefocust zijn op excellentie. Ze hebben een sterke regionale verankering en een verhoogd sociaal engagement naar zowel interne als externe stakeholders. De eigenaar-managers zijn ook langer actief dan de managers in een niet-familiebedrijf waardoor de bedrijfsspecifieke kennis gemakkelijker kan worden overgedragen, en investeringen over een langere periode kunnen worden gespreid.

In het najaar van 2015 voerde de onderzoeksgroep “Familiebedrijven” van de Universiteit Maastricht een onderzoek uit naar opvolging in het Limburgse familiebedrijf (bron: www.maastrichtuniversity.nl/nl/nieuws/overdracht-familiebedrijf-onvoldoende-voorbereid). Wij zijn van mening dat dit onderzoek vandaag de dag nog steeds uitermate representatief is en in lijn met het landelijke beeld.

De Volkskrant besteedde begin 2018 aandacht aan het feit dat veel ondernemingen kwetsbaar zijn op het moment dat het om opvolging gaat (Bron: www.volkskrant.nl/es-bb894a06).

Naar onze mening neemt het belang van professioneel advies en begeleiding anno 2018 alleen maar toe.

Ondanks de eerder vermeldde voordelen, staan regionale overheden voor een belangrijke uitdaging. Vele ondernemers uit de babyboomgeneratie staan aan de vooravond van een bedrijfsoverdracht, en hebben niet noodzakelijk al een opvolger of koper op het oog. Het niet tijdig plannen van deze overdracht kan op termijn een negatieve impact hebben op de lokale werkgelegenheid en dienstverlening.

Het onderzoek geeft aan dat in Limburg 65 tot 70% van het MKB in 2015 een familiebedrijf is, wat neerkomt op 8.000-10.000 ondernemingen (éénmansbedrijven en ZZP-ers niet meegeteld). Zestig procent van deze ondernemers geeft aan het bedrijf te willen overdragen in de volgende tien jaar, wat dus jaarlijks neerkomt op 500 bedrijven. Veel familieondernemers verwachten dat hun kinderen het bedrijf niet willen overnemen, waardoor voor 40% van hen het geprefereerde overdrachtsscenario de verkoop van het bedrijf is, en slechts voor 50% van hen familiale opvolging.

De onderzoekers hebben eveneens kunnen vaststellen dat zowel verkoop als opvolging van het bedrijf organisatorisch en financieel onvoldoende worden voorbereid. Waar wetenschappelijk onderzoek aantoont dat de opvolging een voorbereiding vraagt van ongeveer tien jaar, heeft minder dan de helft  van de bedrijven die in de volgende vijf jaar van eigenaar veranderen al een overzicht van de potentiële opvolgers of zelfs van de criteria waaraan een opvolger of koper moet voldoen.  Dit ondermijnt de mogelijkheid om de opvolger of  potentiële overnamekandidaat ruim op tijd voldoende vertrouwd te maken met het bedrijf, de bedrijfsstrategie en de werknemers. Ook op financieel vlak lijkt extra ondersteuning nodig, omdat minstens een derde van de ondernemers geen idee heeft van de waarde van het bedrijf.

De onderzoekers pleiten voor een sterkere bewustmaking van de toegevoegde waarde van een Raad van Commissarissen en een Raad van Advies binnen het MKB en het familiebedrijf. Momenteel beschikt slechts 10% van het Limburgse MKB over een Raad van Commissarissen en slechts 5% over een Raad van Advies. Onderzoek toont aan dat externe adviseurs in deze raden het overnameproces sterk kunnen ondersteunen via strategisch advies en toegang tot hun persoonlijk netwerk. Voor familiebedrijven kunnen ze advies uitbrengen met betrekking tot het oprichten van een familieraad en statuut.

In nauwe samenwerking met andere organisatiespecialisten uit haar netwerk adviseert Conatum Tassos Bedrijfsadvies dagelijks (familie)bedrijven op zowel organisatorisch als op financieel vlak. Op een wijze die geheel past bij de onderneming en haar omgeving wordt een bedrijfsoverdracht tijdig en gericht voorbereid.

Wilt u weten op welke wijze u de overdracht van uw onderneming het beste kunt voorbereiden, plannen en uitvoeren? Kom gerust langs om bij een kop koffie eens van gedachten te wisselen, bel ons voor een kennismaking: 046 – 439 80 38.

De adviseur bedrijfsoverdracht

Waar de accountant te vergelijken is met de huisarts, is de adviseur bedrijfsoverdracht de specialist. Hij is opgeleid en ervaren in het begeleiden van bedrijfsovernameprocessen. De adviseur bedrijfsoverdracht bewaakt het proces van de bedrijfsoverdracht, voert de regie en behoedt u als ondernemer voor fouten en dure vergissingen in dit delicate proces.

De adviseur bedrijfsoverdracht brengt bij verkoop als specialist uw bedrijf in kaart. Hij schrijft het informatiememorandum, bepaalt de waarde en in overleg met u de vraagprijs. Hij zoekt en benadert potentiële kopers, voert de onderhandelingen, doet in overleg met u de deal en begeleidt de juridische afwikkeling van de transactie.

Bij koop beoordeelt de adviseur de ontvangen informatie, bepaalt de waarde van de onderneming, beoordeelt de financierbaarheid en voert de onderhandelingen met de verkoper. Daarnaast begeleidt hij/zij het due diligence-proces en ondersteunt u bij de financieringsaanvraag. Indien nodig schakelt hij/zij in overleg met de opdrachtgever op specifieke onderdelen specialisten in op bijvoorbeeld fiscaal en juridisch gebied.
Adviseurs worden vaak al in een vroeg stadium ingeschakeld voor het voorbereiden en begeleiden van het overdrachtsproces. Een goede basis is cruciaal voor een goed overnameproces.

Voordelen van het inschakelen van een overnamespecialist zijn onder andere:

  • Ontzorgen: regie voeren over het overnameproces en houden u als ondernemer uit de wind. U kunt gewoon doorgaan met ondernemen en de adviseur als uw belangenbehartiger ‘de kastanjes uit het vuur laten halen’. Dat geeft rust;
  • Hij/zij is bedreven in het vinden van (ver)kopers en zetten bij verkoop het netwerk in om kopers te vinden, handig als u zelf geen opvolger op het oog hebt;
  • Hij/zij adviseert u wat u kunt doen om uw bedrijf voor de beste prijs en tegen de beste voorwaarden te verkopen. Daarnaast is hij/zij bedreven in het spelen van het complexe bedrijfsovername ‘spel’ met de vele emotionele, bedrijfseconomische, strategische, fiscale en juridische aspecten;
  • Hij/zij kan als uw bemiddelaar indirect, anoniem en discreet contacten voor u leggen en deze voorzichtig aftasten. Ook in de rechtstreekse onderhandelingen speelt hij/zij een belangrijke rol. Zo voert hij/zij de onderhandelingen en blijft uw verhouding met de wederpartij goed, wat vaak van belang is;
  • Hij/zij heeft geen emotionele band met de onderneming en kan daarom namens u goed onderhandelen;
  • U kunt hem/haar inzetten als spil in het team waarvan ook uw accountant, fiscalist en jurist deel uitmaken. Hij/zij spreekt dezelfde taal en begrijpt de verschillende vakgebieden;
  • En het belangrijkste: als ondernemer maakt u doorgaans maar één keer een bedrijfsoverdracht mee. U gaat daarvoor niet het wiel uitvinden. Het beste is de specialist in te schakelen. Hij/zij behoedt u voor de valkuilen in het proces en zorgt voor het beste resultaat.

Een goede (dus BOBB gecertificeerde) overnameadviseur is er voor u en dient uitsluitend uw belang.

Conatum Tassos stond als mede-initiatiefnemer aan de wieg van de BOBB. Wij zijn dan ook met trots BOBB gecertificeerd en in staat om voor alle betrokkenen de beste deal tot stand te brengen. Wij komen graag tot een optimaal resultaat, zelfs als ons advies zou zijn om – in uw eigen belang – juist niet te (ver)kopen.

De lichten staan op groen!

De economische vooruitzichten zijn momenteel erg goed, er is voldoende kapitaal beschikbaar en de rente is historisch laag. Veel ondernemingen en ondernemers denken op dit moment aan een bedrijfsovername, een verkoop of wellicht een fusie. Een gedegen voorbereiding is essentieel.   

Eén van de uitkomsten van de Brookz Overname Barometer – een periodiek onderzoek naar cijfers en trends in de overnamemarkt – is dat de overnameprijzen blijven stijgen. Volgens Brookz is de gemiddelde verkoopprijs van een Nederlands MKB-bedrijf in het afgelopen halfjaar wederom gestegen. Van 4,8 keer de brutowinst (EBITDA) in de eerste helft van 2017 naar 4,9 keer de brutowinst op dit moment. Volgens het onderzoek is er sprake van 11% stijging van het aantal transacties. De vraag naar bedrijven is veel groter dan het aanbod. Brookz wordt gezien als het grootste platform voor bedrijfsovernames in Nederland.

Wij kunnen de uitkomsten uit het onderzoek vanuit onze eigen praktijk bevestigen. Wij merken goed dat de vraag groter is dan het aanbod. Wij spreken dagelijks ondernemers en beslissers uit ondernemingen in verschillende branches. Er is veel vertrouwen en er liggen op veel plaatsen concrete plannen voor een bedrijfsoverdracht, een aankoop, een overname of een fusie.

Een zorgvuldige voorbereiding en een afgewogen stappenplan vormen wat ons betreft de basis voor een succesvolle transactie. Wij denken graag tijdig mee en adviseren objectief bij elke stap die te nemen is tijdens het proces rondom een bedrijfsoverdracht. Hierbij is onder meer een belangrijke rol weggelegd voor een adequate waardebepaling, veelal gebaseerd op toekomstige geldstromen van de specifieke onderneming.

Wij nodigen u voor meer informatie alvast graag uit op onze website: www.conatum.nl

Natuurlijk bent u persoonlijk van harte welkom op één van onze kantoren. Maak gerust een afspraak.

 

Met hartelijke groet,

Conatum Bedrijfsadvies BV

Is uw bedrijf uw pensioen?

“Mijn bedrijf is mijn pensioen!” 

Deze stelling wordt veel gebezigd door ondernemers. In de praktijk blijkt inderdaad dat veel ondernemers volledig vertrouwen op een goede verkoopopbrengst van hun onderneming, zodat deze kan dienen als oudedagsvoorziening. Het AOW-bedrag is voor veel gepensioneerden niet toereikend om langere tijd zorgeloos te kunnen genieten van hun oude dag en dat geldt zeker ook voor u als ondernemer.

Heeft u er als ondernemer al eens bij stil gestaan wat uw pensioen (lees: onderneming) op dit moment waard is en wat de jarenlange inzet u heeft opgeleverd, en of een goed pensioen gewaarborgd is? Vaak wordt deze vraag op een (te) laat tijdstip gesteld. Ook komt het voor dat door plotselinge omstandigheden, als bijvoorbeeld ziekte, ineens over de toekomst wordt nagedacht. Voorkom teleurstellingen en regel tijdig uw pensioen, door bijvoorbeeld uw onderneming op tijd verkoopklaar te maken, ruim vóórdat tot de daadwerkelijke verkoop wordt overgegaan.

Dit betekent dan in feite dat met een vooronderzoek (een zogenaamd ‘seller’s due diligence’) de risico’s, de sterke en zwakke punten van uw onderneming in beeld worden gebracht. Denk daarbij aan zaken als balansverhoudingen, strategie, markt, organisatie, fiscaliteit, juridische structuur, klantenportefeuille, productieproces, mogelijk lopende claims, kwaliteit van de winst, enzovoort. Daarna worden daadwerkelijk maatregelen genomen om te optimaliseren. Op deze wijze bent u er zeker van dat u uw bedrijf van haar beste kant toont, wat het verkoopproces en natuurlijk het verkoopresultaat aantoonbaar ten goede zal komen.

Een goede voorbereiding en het tijdig nemen van kwaliteit verhogende maatregelen bepalen in belangrijke mate de waarde en de uiteindelijke verkoopprijs van uw onderneming, en dus uw pensioen.

Graag zijn wij u behulpzaam bij het tijdig regelen van uw “pensioen”. Neem gerust contact met ons op voor een kennismaking. We zijn telefonisch bereikbaar op 046-4398038 en per mail via info@conatum.nl.

Met vriendelijke groet,
Conatum Tassos Bedrijfsadvies B.V.

VEEL POSITIEVE BERICHTEN IN FEBRUARI

Economische groei

Positieve berichten die zich baseren op ‘echte’ feiten en analyses dragen doorgaans bij aan het verstevigen van vertrouwen, zeker na een roerige economische periode. In de afgelopen maand kwam een groot aantal positieve economische berichten voorbij:

‘Werkloosheid blijft dalen’ (ABN Amro, 21 februari 2017)

‘Stevige groei Nederlandse economie in vierde kwartaal en heel 2016’ (ABN Amro, 21 februari 2017)

AEX doorbreekt 500-puntengrens kortstondig (22 februari 2017)

Rabo in Limburg ziet behoefte werkkapitaal doorstijgen (in 2016 250 mln in Limburg extra) (WijLimburg, 23 februari 2017)

‘Investeringen MKB weer terug op niveau van voor crisis’ (Nu.NL en ING, 09 februari 2017) Onder deze koppen lazen we opnieuw goede berichten over economische ontwikkelingen.

‘Bedrijfsinvesteringen in het midden- en kleinbedrijf (MKB) zijn weer terug op het niveau van voor de economische crisis in 2008. Vooral in de industrie en de bouw is de investeringsbereidheid groot’. Dat meldde ING onlangs op basis van haar investeringsbarometer.

‘De bedrijfsinvesteringen zijn al langer weer op het niveau van vóór de crisis, met dank aan grote bedrijven. De bestedingen in het MKB bleven echter lang achter. Middelgrote bedrijven begonnen eind 2015 aan een comeback en nu zijn ook de bedrijven met maximaal vijftig werknemers begonnen aan een opmars’.

‘MKB-ondernemers zagen lange tijd geen ruimte om te investeren’, schrijft ING-econoom Katinka Jongkind. ‘Dankzij een combinatie van positieve economische vooruitzichten en een verbeterde financiële positie komen de investeringen nu ook in het MKB op gang’.

Opvallend is volgens het stuk verder ‘dat de meeste investeringen uit de eigen zak komen of door banken mogelijk worden gemaakt. Alternatieve geldbronnen als Crowdfunding en informele leningen staan weliswaar veel in de belangstelling, maar worden nog relatief weinig gebruikt’.

‘Nu veel seinen op groen staan voor de Nederlandse economie, verwacht ING dit jaar een verdere verbetering van de investeringsbereidheid in het MKB. Vooral de binnenlandse economie, waar het grootste deel van het kleinbedrijf actief is, doet het dit jaar naar verwachting goed. De positieve economische vooruitzichten in combinatie met een verbeterde financiële positie scheppen ruimte voor verdere investeringen’.

Wij kunnen de genoemde bevindingen onderschrijven

In onze adviespraktijk merken wij momenteel goed dat de investeringsbereidheid binnen het MKB sterk is toegenomen. In toenemende mate worden wij gevraagd om te adviseren en te begeleiden in investerings- en financieringstrajecten. Zoals wij in onze vorige column al melden, nemen ook de verzoeken voor advisering en begeleiding bij aan- en verkoop van ondernemingen duidelijk toe.

Terugdenkend aan onze laatste column is het tevens mooi om de belangrijkste conclusies uit onderzoek van Erasmus Centre For Family Business (ECFB), in een gezamenlijke publicatie met BDO Accountants & Adviseurs en Rabobank, over het proces van waardenoverdracht binnen familiebedrijven te lezen: ‘Familiebedrijven met sterke familiewaarden presteren aanzienlijk beter dan ‘gewone’ ondernemingen. Hun waarden zorgen voor een duidelijkere identiteit, meer vertrouwen van toeleveranciers en een sterkere license to operate en loyaliteit onder klanten. Daarom is het voor familiebedrijven zinvol om hun familiewaarden goed te laten doorklinken in hun beleid en communicatie. Dit draagt immers bij aan de continuïteit van het familiebedrijf’.

De stroom aan positieve berichten over de economie en over het vertrouwen groeit inmiddels door. Laten we met z’n allen elke dag blijven doen waar we goed in zijn én waar ons hart ligt. Daarbij voor ons gemoed meevarend op de positieve berichtenstroom.

Met hartelijke groet,

CONATUM Bedrijfsadvies B.V.

Conatum Bedrijfsadvies wordt volwassen

CONATUM Bedrijfsadvies wordt volwassen – beter gezegd –  meerderjarig, volwassen waren wij natuurlijk al….!’

Een uitspraak die er vandaag zomaar uitfloepte op kantoor.

In 2017 is het precies 18 jaar geleden dat Hennie Corstjens CONATUM Bedrijfsadvies BV oprichtte. In 1999 is hij als zelfstandig ondernemer gestart op het gebied van Bedrijfsoverdracht en Corporate Finance. In de loop der jaren groeide de onderneming gestaag.

Begeleiden

In de afgelopen 18 jaar hebben we onze onderneming opgebouwd naar het huidige niveau. De dienstverlening krijgt nog steeds iedere dag meer vorm. Het begeleiden van bedrijfsoverdrachten in de volle breedte, bedrijfswaardering, het begeleiden van ondernemers met investeringsplannen, maar ook het structureel begeleiden van ondernemers behoren tot onze kernactiviteiten.

Met dezelfde bevlogenheid als bij de start adviseren en begeleiden wij ondernemers en ondernemingen ook vandaag de dag op persoonlijke, professionele en betrokken wijze. We leggen daarbij nog steeds het verband tussen de financiën en hetgeen er daadwerkelijk gebeurt in de organisatie.

Daarmee blijven we trouw aan onze doelstelling om ondernemers te helpen om het verschil te maken!

Synergie

Het doet dan ook goed om vast te stellen dat ondernemers zich steeds meer bewust worden van de toegevoegde waarde van onze diensten, de vraag naar onze adviezen neemt toe. Dat komt naar onze bescheiden mening voornamelijk omdat we in een snel veranderende omgeving leven, die meer dan ooit extra inspanningen vraagt van de mensen in de onderneming. Of het nu gaat om kennis, vaardigheden en/of financiën. Financiële instellingen en financiële specialisten zijn bovendien meer dan ooit genoodzaakt zich te concentreren op hun kerntaken. Er is daardoor steeds meer synergie te behalen tussen de activiteiten van bankiers, financiers, accountants en ons dagelijks werk.

Sterk netwerk

In de loop der jaren heeft ons bedrijf een vooraanstaande positie verworven in Limburg. CONATUM Bedrijfsadvies is inmiddels een bekende naam. We werken nauw samen met gerenommeerde banken en instellingen. Daarnaast maken we gebruik van een sterk netwerk. Op deze wijze kunnen wij onze cliënten optimaal van dienst zijn.

Column

Graag willen wij onze relaties en onze omgeving er regelmatig aan herinneren dat wij dit jaar officieel ‘volwassen’ zijn geworden en van constructief toegevoegde waarde zijn. Als blijk daarvan delen wij vanaf januari 2017 met veel plezier ervaringen en ontwikkelingen in de vorm van een maandelijkse column en blog. Met de column c.q. blog die u nu leest heeft u de primeur!

‘Het verschil’

Het bedrijf is vaak het levenswerk van een ondernemer en bij een familiebedrijf ook van zijn familie. CONATUM begeleidt al vanaf haar beginjaren regelmatig familiebedrijven. Dat is niet vreemd zoals u verderop zult lezen. We worden meestal ingeschakeld voor bedrijfsoverdracht, waardering, (her-)financiering en/of management begeleiding.

Familiebedrijven

Onlangs is de lijst met namen van genomineerden voor de Familiebedrijven Award 2017 bekendgemaakt.
Onze interesse ging bij het lezen voornamelijk uit naar het belang van familiebedrijven voor de Nederlandse economie. Volgens de Stichting Familie Onderneming vormen familiebedrijven de ruggengraat van de Nederlandse economie. Volgens data van het CBS is 69% van de ondernemingen in Nederland een familiebedrijf en zijn zij samen goed voor 49% van de werkgelegenheid en 53% van het bruto binnenlands product.

Hoewel wij wisten dat familiebedrijven een substantiële positie innemen, overtreffen de cijfers onze inschattingen. Met deze aantallen is het dus niet vreemd dat wij zo vaak opdrachten van familiebedrijven ontvangen.

Betrokkenheid

Het feit dat wij goed oog hebben voor de emotionele betrokkenheid van de ondernemer en de familie in een familiebedrijf, neemt niet weg dat het voor ons vanzelfsprekend is om onze aanpak áltijd volledig af te stemmen op de wensen en behoeften van de opdrachtgever. Wij houden daarbij zorgvuldig rekening met de persoonlijke betrokkenheid. Zonder overigens concessies te doen aan onze kritische en objectieve adviezen.

Daarmee maken wíj het verschil!

Met hartelijke groet,

CONATUM Bedrijfsadvies BV